Każdy z nas na pewno słyszał o nowotworach skóry, których diagnostyczny wysyp przypada właśnie na czas powakacyjny. Dlatego słowo o profilaktyce i samobadaniu.
To właśnie nowotwory złośliwe skóry należą do najliczniejszej grupy nowotworów złośliwych u ludzi rasy białej. Zajmują od kilkunastu lat piąte miejsce na niechlubnej liście największych problemów onkologicznych. Zaliczamy do nich m. in. nowotwory nabłonkowe (wśród nich najczęściej raki podstawnokomórkowe i raki płaskonabłonkowe), nowotwory rozwijające się z melanocytów (czerniaki), inne rzadkie nowotwory nie nabłonkowe.
 
Nowotwory skóry rozwijają̨ się̨ pod wpływem uszkadzającego działania promieniowania słonecznego (znanego wszystkim ze słyszenia UV - ultrafioletowego), a także szkodliwych czynników chemicznych. Stad najbardziej narażoną grupą są osoby pracujące i przebywające w ekspozycji słonecznej a także narażone na działanie substancji chemicznych w dużej i stężonej ilości: rolnicy, pracownicy branży budowlanej i drogowej.
 
Wśród nowotworów skóry największą grupę stanowią raki nabłonkowe, to one pochodzą z komórek warstwy podstawnej naskórka lub pochewki mieszków włosowych. Stanowią do ok. 3⁄4 wszystkich nowotworów złośliwych na skórze. Najczęściej występują w rejonie głowy i szyi, zwłaszcza powyżej linii łączącej kąciki ust z przewodami słuchowymi zewnętrznymi (tam nawet u 75% - 86% pacjentów).

Kolejne pod względem częstotliwości występowania są nowotwory płaskonabłonkowe, zwane kolczystokomórkowymi, które stanowią ok. 15% - 20% ogółu nowotworów złośliwych skóry. Najczęściej występuje na odsłoniętych okolicach ciała np. twarzy, plecach, kończynach, a nawet wardze. Rosną agresywniej niż rak podstawnokomórkowy, dają przerzuty do węzłów chłonnych oraz przerzuty odległe.
Mówiąc o nowotworach skóry szczególną uwagę należy zwrócić na czerniaka, zwanego też czerniakiem złośliwym (łac. melanoma malignum) – to nowotwór złośliwy skóry, błon śluzowych lub błony naczyniowej oka wywodzący się z melanocytów. Stanowi od 5% do 7% nowotworów złośliwych  skóry człowieka. Co ciekawe czerniak przed 40. rokiem życia występuje rzadko, a szczyt zachorowań przypada na siódmą i ósmą dekadę życia. Najczęściej pojawia się na skórze niezmienionej, choć może powstać w obrębie znamion barwnikowych. Rozpoznanie należy potwierdzić za pomocą badania histopatologicznego, a rokowania pacjenta zależą od histologicznej złośliwości guza, zaawansowania miejscowego i ogólnego.

Jak widać nowotwory skóry to znak naszych czasów: żyjemy w zanieczyszczonym środowisku, narażamy się na działanie promieniowania UV, zapominając o ochronie - dlatego, jak zasugerowałam w tytule artykułu - oglądajmy się... wykonując samokontrolę skóry.

Według amerykańskich naukowców dzięki samokontroli skóry i świadomości pacjenta, że nawet drobna zmiana jest pretekstem do skorzystania z konsultacji z lekarzem, udaje się wykryć w odpowiednim momencie nawet połowę przypadków czerniaka!! To naprawdę bardzo, bardzo dobry wynik!
 
Na czym właściwie polega samokontrola skóry? Na dokładnym, regularnym oglądaniu całej skóry i szczególnym zwracaniu uwagi na wszystkie nowopowstałe zmiany (od brodawek, plam, włokniaków po zmiany barwnikowe potocznie nazywane „pieprzykami”). 
 
Jak oglądamy? Idąc po kolei badamy wzrokiem ciało: przód, tył, boki, z uniesionymi rękoma, najlepiej przed lustrem, nie zapominając o plecach i tylnej powierzchni ramion. Nie zapominajmy także o ocenie skóry głowy, przestrzeni między palcami i paznokciach.
Gdy zauważysz niepokojącą, podejrzaną zmianę na skórze, nie zwlekaj, udaj się do swojego lekarza dermatologa (pamiętaj, że samokontrola skóry jest pierwszym ważnym krokiem ale nie zastąpi wizyty lekarskiej u specjalisty!)
 
Na koniec mała podpowiedź na co zwracać szczególną uwagę w przypadku znamion. Lekarze posługują się łatwą do zapamiętania regułą ABCDE - Freidmana i Rigela, która zwraca uwagę na kilka niepokojących cech znamion i oznacza:
 
A– asymetria (ang. asymetry) - zmiana kształtu znamienia z okrągłej na niesymetryczną
B – brzegi, granica (ang. border) - nierówne, postrzępione brzegi znamienia,
C- czerwony, czarny lub niejednorodny kolor (ang. colour) zmiana w zabarwieniu znamienia: ściemnienie, rozjaśnienie, różne kolory w obrębie tego samego znamienia,
D - duży rozmiar, średnica znamienia (ang. diameter) - ocenie
powinny być poddane wszelkie znamiona o wielkości powyżej 6 mm,
E - ewolucja (ang. evolving over time) - postępujące zmiany zachodzące w znamieniu.

Nie każda zmiana to nowotwór skóry, ale każda powinna być pod naszą czujną kontrolą. Profilaktyka jest ważna w każdej dziedzinie naszego zdrowia, z doświadczenia wiemy jednak, że o skórze pacjenci zapominają. A warto o niej pamiętać, nie tylko ze względu na smutne statystyki, ale także po to, by sobie i innym wpajać bardzo dobre nawyki: profilaktyka i badanie skóry po lecie. Zdrowa skóra jest przecież najpiękniejsza!

 

Dr Martyna Szaniawska